ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın en üst düzey liderinin “çok endişeli” olması gerektiğini belirtti. Her iki taraf, ABD’nin geçen yıl Tahran’ın nükleer programına düzenlediği hava saldırısından bu yana ilk resmi müzakerelerine hazırlanırken, gerilimler arttı.
Son haftalarda, İran güvenlik güçlerinin ülke genelinde gerçekleşen anti-hükümet protestocularına yönelik ölümcül bir baskı uygulaması, iki ülke arasındaki gerginliği önemli ölçüde artırdı. Bu gelişmeler üzerine Trump, bölgeye bir ABD askeri “armadası” gönderdi ve saldırı tehdidinde bulundu.
İran ordusu, herhangi bir saldırıya derhal ve kararlı bir yanıt verileceğini, ABD güçleri ve varlıklarına yönelik saldırı yapılacağını bildirdi.
Trump, NBC News ile yaptığı röportajda, “Ayatollah Ali Khamenei çok endişelenmeli. Evet, endişelenmeli.” dedi.
Geçtiğimiz ay, İran’daki sokak protestoları sırasında ilk kez İran’a karşı saldırı tehdidinde bulunan Trump, eylemlerinin protestocuları desteklediğini ifade etti. Ancak, doğrudan müdahaleden kaçındığını da belirtti.
Yüksek riskli müzakerelerin, Omani başkenti Muskat’ta yerel saatle Cuma günü gerçekleşmesi planlanıyor. Müzakerelere İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ve Trump’ın özel elçisi Steve Witkoff’un katılması bekleniyor.
Ancak, her iki tarafın da farklı gündemleri olduğu görülüyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump yönetiminin müzakerelerin İran’ın nükleer programıyla birlikte, “ballistik füzelerin menzili”, “bölgedeki terör örgütlerine destek” ve “kendi halkına uyguladıkları muamele” gibi konulara da odaklanmasını istediğini açıkladı.
İran Dışişleri Bakanlığı, müzakerelerin yalnızca nükleer program ve yaptırımların kaldırılması ile sınırlı olacağını bildirdi. Araghchi’nin Muskat’a doğru yola çıktığı belirtildi.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmaeil Baghaei, müzakerelerin “yetkiyle” ve nükleer konularda “adil, karşılıklı tatmin edici ve onurlu bir anlayış” sağlamak amacıyla gerçekleştirileceğini duyurdu. Ancak, geçmişteki deneyimlerin Tahran’ın diplomasi yaklaşımını şekillendirmeye devam ettiğini sözlerine ekledi.
Bu arada, İran devlet televizyonu, ülkenin “en gelişmiş uzun menzilli balistik füzesi Khorramshahr 4’ün” belirlenemeyen bir Devrim Muhafızları yer altı füzesi tesisinde konuşlandırıldığını bildirdi.
Füzelerin menzilinin 1995 km’den fazla olduğu ve 1.5 tonluk bir savaş başlığı taşıyabileceği belirtildi.
İran ve ABD, Nisan ve Mayıs 2025’te dolaylı nükleer müzakereler gerçekleştirmişti, ancak Haziran ortasında yaşanan bir İsrail saldırısı bu süreci sona erdirdi.
Trump, NBC News’deki röportajında, “Eğer o nükleeri ortadan kaldırmasaydık, Orta Doğu’da barış olmazdı, çünkü Arap ülkeleri bunu asla yapamazdı.” dedi.
İran’ın alternatif yerlerde nükleer programını canlandırma çabasında olduğunu da ekledi. “Yeni bir tesis başlatmaya çalıştılar ama buna yaklaşamadılar.” dedi.
Gerginlikler sürerken, komşu ülkeler iki taraf arasında savaşın önüne geçmek için arabuluculuk yapıyor. Herhangi bir çatışmanın yayılabileceği ve Orta Doğu’yu istikrarsızlaştırabileceği konusunda uyarılarda bulunuluyor.
Salı günü, bir ABD uçak gemisinin, Arap Denizi’nde “agresif bir şekilde yaklaşan” bir İran dronunu düşürdüğü bildirildi. Ardından, İran İslam Devrim Muhafızları’na ait iki bot, Hürmüz Boğazı’nda ABD bayraklı bir tankere yaklaşarak gemiyi ele geçirme tehdidinde bulundu.
Trump, geçen ay İran’daki kitlesel protestolar sırasında askeri müdahale tehdidinde bulunmuştu. İran’daki internet erişimi kısmen geri getirilse de, uzmanlar dijital karartmanın ardından İran’ın internet erişimi konusunda karamsar bir tablo çiziyor.
